X
حضور دبیرکل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی در مراسم روز ملی عربستان در تهران، بهانه‌ای شده است تا حجت‌الاسلام احمد کوثری، مدیرگروه امت و تمدن پژوهشکده باقرالعلوم (ع) در یادداشتی، نسبت میان دیپلماسی، تقریب مذاهب و ملاحظات راهبردی جمهوری اسلامی را بررسی کند. نویسنده با اشاره به جایگاه مجمع تقریب و شرایط پرتنش منطقه، این پرسش را مطرح می‌کند که مرز میان تعامل دیپلماتیک و فاصله گرفتن از مبانی و اهداف تقریب کجاست.
در این یادداشت، محمدجواد فلاح با طرح این پرسش که «وحدت حول چه چیزی و با چه معیاری؟» به بررسی مفهوم وحدت و نسبت آن با حقیقت و ارزش‌های دینی می‌پردازد. نویسنده با استناد به آیه «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا»، تأکید می‌کند که وحدت حقیقی باید بر محور «حبل‌الله» شکل بگیرد و نباید به بهانه حفظ انسجام، ارزش‌های دینی یا حق نقد و مطالبه‌گری نادیده گرفته شود.
گسترش تلفن همراه و اینترنت، پیمایش‌های تلفنی و آنلاین را به ابزاری سریع و کم‌هزینه برای شناخت مسائل فرهنگی و اجتماعی ایران تبدیل کرده است؛ اما سهولت دسترسی به پاسخ‌گویان، لزوماً به معنای دستیابی به تصویری دقیق و نماینده از جامعه نیست. ضعف در چارچوب نمونه‌گیری، عدم پاسخ‌گویی و تفاوت گروه‌های حاضر و غایب در نمونه می‌تواند نتایج پیمایش را با سوگیری مواجه کند؛ مسئله‌ای که در موضوعات حساس فرهنگی، اجتماعی و سیاسی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
احمد کوثری مدیر کارگروه امت و تمدن پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم (ع) در این یادداشت با بررسی عملکرد بخش علمی مجمع تقریب مذاهب اسلامی در چهلمین کنفرانس بین‌المللی وحدت اسلامی، از فاصله گرفتن «تقریب» از مسائل واقعی و راهبردی جهان اسلام انتقاد می‌کند. نویسنده با اشاره به ضعف در حضور و گفت‌وگوی مستقیم با علمای اهل‌سنت، فقدان گفتمان روشن درباره وحدت و سردرگمی در تشخیص تهدیدها و فرصت‌های جریان‌های اسلامی، بر ضرورت عبور از همایش‌های تشریفاتی و حرکت به سوی تقریبِ راهبردی، اجتماعی و عملیاتی تأکید دارد.
یادداشت | حبیب‌الله اسداللهی
یادداشت | محمد باغچقی پژوهشگر گروه امت و تمدن پژوهشکده باقرالعلوم علیه السلام
یادداشت | محمد باغچقی عضو گروه امت و تمدن پژوهشکده باقر العلوم (علیه السلام) قم
یادداشت | احمد کوثری
این یادداشت، با نگاهی به آیین باشکوه وداع با «امام شهید»، این رخداد را فراتر از یک مراسم تشییع و نمادی از پیوند عمیق ملت با آرمان‌های اسلام، ایران و مقاومت روایت می‌کند. نویسنده با تبیین شخصیت امام شهید به‌عنوان معمار بیداری امت اسلامی، تأکید دارد که مجاهدت، استقامت و مردم‌داری، سرمایه‌ای ماندگار آفرید که بازتاب آن را می‌توان در حضور پرشور ملت ایران، همراهی ملت‌های منطقه و ادای احترام جهانی به این شخصیت تاریخی مشاهده کرد.
یادداشت | احمد کوثری مدیر گروه امت و تمدن پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم (ع)
یادداشت | مهدی افراز
در این یادداشت، نویسنده با تمرکز بر نسبت «شجاعت روشنفکری» و مواجهه اندیشمندان با شرایط بحرانی، به بازخوانی نقش اهل فکر در میدان‌های اجتماعی و سیاسی می‌پردازد. او با تفکیک میان روشنفکران منفعل و روشنفکران صریح و حق‌گو، شجاعت علمی و اخلاقی را به‌مثابه امری درونی و برخاسته از عقل و وجدان معرفی می‌کند که در بزنگاه‌های تاریخی خود را آشکار می‌سازد.
در میانه جنگ ترکیبی دشمن که میدان اصلی آن از مرزها به ذهن‌ها و روابط اجتماعی منتقل شده است، پیام اخیر رهبر انقلاب با تأکید بر «جان‌فدایی» و پرهیز از تبدیل اختلاف به تنازع، نقشه راهی راهبردی برای صیانت از مهم‌ترین سرمایه کشور، یعنی انسجام اجتماعی و نخبگانی، ارائه می‌دهد.
یادداشت | سیدعلی موسوی، استاد حوزه و دانشگاه
شانزدهمین نشست پیش‌همایش «امتداد اجتماعی عرفان در ساحت تمدنی» با موضوع «هندسه تمدنی دعا و نیایش؛ معماری معنوی حکمرانی در امتداد اجتماعی عرفان» و با ارائه دکتر محمدرضا فریدونی، عرفان‌پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلی‌سینا همدان و دبیری حجت‌الاسلام محمدحسین علی‌جان‌زاده روشن برگزار شد.
دومین جلسه از سلسله‌نشست‌های مرحله سوم «پدر_پسری» با موضوع «پدران و روابط دوستی پسران» با ارائه حجت‌الاسلام دکتر علی فاطمی‌پور و به همت کارگروه مطالعات خانواده پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم برگزار شد. این نشست با تمرکز بر شناخت روابط دوستی پسران، بررسی انگیزه‌ها و انتظارات آنان از رفاقت و تبیین نقش تربیتی پدران، به ارائه راهکارهایی برای هدایت روابط دوستانه و پیشگیری از آسیب‌های احتمالی آن پرداخت.
نشست تخصصی «از هویت‌گرایی دینی تا دین‌زدایی در جمهوری آذربایجان؛ با نگاهی به مسئله حجاب» با حضور و ارائه کارشناسانی از ایران و منطقه، در پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم(ع) برگزار شد.
سعید احمدی، نویسنده کتاب «ایل‌سو»، در یادداشتی درباره این اثر، از زندگی عشایری، حضور مبلغان دینی در میان اقوام و عشایر ایران و اهمیت حفظ هویت فرهنگی سخن گفته است؛ کتابی که با تکیه بر خاطرات عالمان و مبلغان دینی، دریچه‌ای به جهان زندگی عشایری می‌گشاید.
دومین جلسه از مرحله سوم سلسله‌نشست‌های علمی «رابطه پدر و پسری در آینه علم و دین» با موضوع «پدران و روابط دوستی پسران» پنجشنبه ۱۴ آبان‌ماه ۱۴۰۵ برگزار می‌شود.
نخستین جلسه از مرحله سوم سلسله‌نشست‌های «پدر_پسری» با موضوع «بررسی الگوهای پدر پسری در قرآن کریم» با ارائه حجت‌الاسلام استاد حمید ملکی و به همت کارگروه مطالعات خانواده پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم برگزار شد.
نشست تخصصی «از هویت‌گرایی دینی تا دین‌زدایی در جمهوری آذربایجان؛ با نگاهی به مسئله حجاب» با حضور و ارائه کارشناسانی از ایران و منطقه، در پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم (ع) برگزار می‌شود.
دومین نشست از سلسله نشست‌های «تبیین نسبت حقوقی و سیاسی کاربر، سکو و دولت» با موضوع «حکمرانی فضای مجازی در چین؛ ساختار نهادی، تجربه قانون‌گذاری و درس‌هایی برای ایران» با ارائه دکتر ابوالقاسم رجبی، پژوهشگر حوزه سیاست‌گذاری فناوری اطلاعات و ارتباطات برگزار شد.
رهبر انقلاب، «آمادگی رزمی هوشمندانه برای مقابلۀ پرقدرت با دشمنان» را از الزامات «بازدارندگی حداکثری» دانستند و مقرّر کردند هر سطح و نوعی از تهدید باید با پاسخ فوری و اثرگذار و بدون محدودیت جغرافیایی روبه‌رو شود.
پنجمین نشست از سلسله نشست‌های تخصصی «تبیین نسبت حقوقی و سیاسی کاربر، سکو و دولت» با موضوع «انفال و سکوی حکمرانی مردمی» شنبه ۹ آبان ۱۴۰۵ در پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم(ع) برگزار می‌شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین علی تولایی، پژوهشگر و استاد عالی حوزه علمیه مشهد، در پانزدهمین نشست پیش‌همایش «امتداد اجتماعی عرفان در ساحت تمدنی»، با موضوع «عرفانِ سیاسی در ترازوی تاریخ؛ بازخوانی نسبت سیاست و سلوک از مدرسه نجف تا گام دوم انقلاب اسلامی»، بر ناسازگار نبودن عرفان حقیقی با فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی تأکید کرد.
سه شماره از فصلنامه «نامه جمهور» با محوریت اعتراض، زمینه‌های اجتماعی و زیست‌محیطی آن، مسئله نابرابری و مطالبات کارگری، در نسخه الکترونیکی منتشر شده و از طریق سکوهای کتاب الکترونیکی در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفته است.
کتاب «تقاطع خیابان روزولت؛ تاریخ شفاهی ویلیام لهفلد، رایزن اقتصادی ایالات متحده در ایران» نوشته سید حسین خاتمی سبزواری و حسین باقری، از سوی انتشارات پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم(ع) منتشر شد. این اثر مجموعه‌ای از مصاحبه‌های تاریخ شفاهی ویلیام لهفلد را در بر می‌گیرد و به ثبت تجربه‌ها و مشاهدات او از فعالیت‌های اقتصادی و دیپلماتیک آمریکا در ایران دوره پهلوی دوم می‌پردازد.
کارگروه مطالعات فضای مجازی پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم(ع)، چهارمین نشست تخصصی خود را با موضوع «جایگاه قانون در ساختار نهادی حکمرانی فضای سایبری چین» برگزار می‌کند.
مراسم رونمایی از کتاب «ایل‌سو؛ روایت تبلیغ عشایری» با حضور جمعی از نویسندگان و پژوهشگران حوزوی در سالن جلسات پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم(ع) قم برگزار شد.
چهاردهمین نشست پیش‌همایش «امتداد اجتماعی عرفان در ساحت تمدنی» با موضوع «معنویتِ پیش‌برنده؛ واکاوی امتداد اجتماعی عرفان در اندیشه تمدنی آیت‌الله خامنه‌ای» و با سخنرانی دکتر احمد شاکرنژاد، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی و مدیر سابق پژوهشکده اخلاق و معنویت پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، برگزار شد.
یادداشت | علی‌رضا مؤمن آرانی مدیر گروه تجربه‌نگاری پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم علیه‌السلام
مقدمه اول یک موضوع مورد بحثی در دانش تاریخ مطرح است که آن‌چه در تاریخ رخ می‌دهد، مبتنی بر تصادف و شانس است یا مبتنی بر یک روند و ساختار قابل استدلال. به عنوان مثال فلان جنگ بزرگ به دلیل یک اتفاق ساده شروع می‌شود یا ناشی از یک‌سری روند‌ها در موضوعات مختلف است. اغلب افراد بر این عقیده هستند که وقایع تاریخی مهم، در یک روند شکل پیدا می‌کنند و وارد تاریخ می‌شوند و اتفاقات خاص فقط در حد بهانه قابل طرح هستند. لذا در مطالعات تاریخی برای فهم تحولات کلان به انواع و اقسام مختلفی از شواهد در حوزه‌های گوناگون ارجاع می‌دهند که نسبت مستقیمی با واقعه‌ای که بعداً به وقوع پیوسته دارند و نشان می‌دهند که اگر در زمان قبل از واقعه، به این شواهد توجه می‌شد و بر اساس آن تدابیری اندیشیده می‌شد، ممکن بود که فلان واقعه تاریخی اتفاق نیفتد. اما عموما افرادی که در یک تاریخ خاص زندگی و فکر می‌کنند، توان خارج شدن از تاریخ خود را ندارند و لذا عموماً این موارد در بعد از واقعه قابل فهم می‌شوند.
مقدمه دوم عموما در حاکمیت‌های محلی و منطقه‌ای به علت زیست تاریخی خاص، امکان اعمال لایه‌هایی از تبعیض و تفاوت به شکل‌های مختلف میسر است، اما در سطح جهانی و وقتی که کل انسان‌ها می‌خواهند تحت یک نظم و حاکمیت حقوقی قرار گیرند، دیگر به راحتی نمی‌توان از نظم، قاعده یا منطقی حرف زد که در آن سطح، انسان‌ها دوگانه یا چندگانه فهم شوند. در این سطح، انسان‌ها، برابر هستند و باید با یک قاعده یا یک استاندارد آن‌ها را فهمید و با آن‌ها برخورد کرد. ضرورت این نوع مواجهه این است که هر گونه گفت‌وگو در رابطه با انسان، گفت‌وگو در رابطه با کل بشریت است و حیات انسانی در جهان، وابسته به فهم زندگی انسانی در آن است. در واقع در سطح جهانی، نمی‌توان منقطع از نظم جهانی به نظم وضعیت‌های منطقه‌ای و محلی رسید و یا بالعکس، بلکه نظم‌های منطقه‌ای و محلی سازنده نظم جهانی است. در وضعیت نظم جهانیِ فراگیر است که نظم‌های منطقه‌ای و محلی در درون آن امکان حیات پیدا می کنند و بالعکس.
مقدمه سوم هر گونه فهم از نظم جهانی در واقع نشأت گرفته از فهم انسانی و بالتبع دانش انسانی معرف آن است. منطق نظم جهانی برای نظم دادن به زندگی انسان‌ها بر روی زمین، فهمی از انسان دارد که این فهم، این توان و امکان را میسر و ممکن می‌کند که انسان‌ها، نسبت‌های یکسانی با موقعیت‌ها و شرایط مشابه داشته باشند یا بتوانند این نسبت‌ها را بگیرند. اگر این نسبت‌گیری‌ها در فهم انسانی و دانش انسانی معرف آن، عمومی نباشند، عملا نمی‌توان نظمی جهانی را سامان داد. دو‌گانه‌گی در استاندارد‌ها در مواجهه با موقعیت‌های مشابه، در واقع نشان‌دهنده ناتوانی آن منطق و نظم در فهم انسان و بالتبع ساماندهی به جهان انسانی است.
مقدمه چهارم در شرایط حضور در یک تاریخ، فهم این دوگانه‌گی‌ها به دلایل مختلف مشکل است. اما در شرایط خاص و بحرانی که توجهات و حساسیت‌ها به عرصه عمل فعالین جهانی بیشتر می‌شود، این استانداردهای دوگانه بیشتر فهمیده می‌شود که منطق نظم دهنده به جهان انسانی، در معنای عام و عمومی‌اش، توان فهم جهانی ندارد و افق روشنی را برای آینده نمی‌سازد و عملا دارد مانند مابقی نظم‌های محلی و منطقه‌ای عمل می‌کند و به دنبال ایجاد شرایط تبعیض‌آمیز به نفع انسان‌هایی خاص است.
در این شرایط، نسبت گیری درونی (عاطفی و سپس شناختی) انسان‌ها به این سمت سوق پیدا می‌کند که این منطق و نظم، صلاحیت بر تخت نشستن و تجویز و توصیف کردن برای انسان را ندارد. در واقع استانداردهای دوگانه در مواجهه با شرایط و موقعیت‌های مشابه نشانه قدرت و قوت یک نظم معنایی در ساخت جهان نیست، بلکه نشانه‌ای از ناتوانی آن منطق در تدبیر نظم جهان انسانی است. اگر نظمی در منطق خود دچار تناقص بود، چاره‌ای غیر از آن ندارد که تناقص را نشان دهد، اگر بخواهد با استاندارد دوگانه برخورد نکند، نظم دچار افول و از هم پاشیدگی می‌شود و اگر بر اساس استاندارد دوگانه عمل کند، باز این نظم صلاحیت خود را در میان جوامع از دست می‌دهد.
با توجه به استاندارد دوگانه غرب در رابطه با اسرائیل، به نظر می‌رسد نظام جهانی در حال از دست‌دادن توانایی خود در نظم‌بخشی به جهان بوده با این توهم که این اقدامات در جهت تداوم تاریخی نظم مدرن لازم بوده است. باید در دهه‌های آینده منتظر تحولات عمیق‌تر و گسترده‌تر در فروپاشی این نظم بود. این مطلب می‌تواند نوید‌بخش دنیایی متفاوت و امکانات متفاوت بر مردمان تحت ستم جهان باشد.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ[ مشاهده کل متن ]ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
کتاب «ایل‌سو؛ روایت تبلیغ عشایری» نوشته سعید احمدی، از سوی انتشارات پژوهشکده باقرالعلوم(ع) منتشر شد. این اثر مجموعه‌ای از روایت‌ها و خاطرات مرتبط با تبلیغ دینی در میان عشایر است که در کنار بازگویی تجربه‌های مبلغان در مناطق دوردست، به زندگی عشایری، فرهنگ بومی و جایگاه این مردمان در حفظ هویت و میراث فرهنگی ایران می‌پردازد.
کتاب «نظریه مقاومت؛ گفتمان عقلانیت در برابر اباحه‌گری» نوشته سید یحیی حسینی، از سوی انتشارات پژوهشکده باقرالعلوم (ع) منتشر شد. این اثر با تبیین مبانی نظریه مقاومت و مقایسه آن با نظریه لیبرال‌دموکراسی، به بررسی تفاوت‌های این دو گفتمان در موضوعاتی همچون آزادی، عقلانیت، جایگاه انسان، نسبت فرد و جامعه، توحید و حکمرانی می‌پردازد.
کتاب «هدیه شروع؛ تجربه‌نگاری مؤسسه خیریه بنیان ازدواج قزوین» نوشته خدیجه خدابنده، توسط انتشارات پژوهشکده باقرالعلوم (ع) منتشر شد. این اثر با بررسی تجربه شکل‌گیری، تداوم و پیشرفت یک مؤسسه خیریه فعال در حوزه ازدواج، به دنبال شناسایی سازوکارهای مؤثر در فعالیت تشکل‌های مردم‌نهاد و ارائه الگویی برای ارتقای عملکرد این مجموعه‌ها در زمینه تسهیل ازدواج و تحکیم بنیان خانواده است.