X
حضور دبیرکل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی در مراسم روز ملی عربستان در تهران، بهانهای شده است تا حجتالاسلام احمد کوثری، مدیرگروه امت و تمدن پژوهشکده باقرالعلوم (ع) در یادداشتی، نسبت میان دیپلماسی، تقریب مذاهب و ملاحظات راهبردی جمهوری اسلامی را بررسی کند. نویسنده با اشاره به جایگاه مجمع تقریب و شرایط پرتنش منطقه، این پرسش را مطرح میکند که مرز میان تعامل دیپلماتیک و فاصله گرفتن از مبانی و اهداف تقریب کجاست.
در این یادداشت، محمدجواد فلاح با طرح این پرسش که «وحدت حول چه چیزی و با چه معیاری؟» به بررسی مفهوم وحدت و نسبت آن با حقیقت و ارزشهای دینی میپردازد. نویسنده با استناد به آیه «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا»، تأکید میکند که وحدت حقیقی باید بر محور «حبلالله» شکل بگیرد و نباید به بهانه حفظ انسجام، ارزشهای دینی یا حق نقد و مطالبهگری نادیده گرفته شود.
گسترش تلفن همراه و اینترنت، پیمایشهای تلفنی و آنلاین را به ابزاری سریع و کمهزینه برای شناخت مسائل فرهنگی و اجتماعی ایران تبدیل کرده است؛ اما سهولت دسترسی به پاسخگویان، لزوماً به معنای دستیابی به تصویری دقیق و نماینده از جامعه نیست. ضعف در چارچوب نمونهگیری، عدم پاسخگویی و تفاوت گروههای حاضر و غایب در نمونه میتواند نتایج پیمایش را با سوگیری مواجه کند؛ مسئلهای که در موضوعات حساس فرهنگی، اجتماعی و سیاسی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
احمد کوثری مدیر کارگروه امت و تمدن پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم (ع) در این یادداشت با بررسی عملکرد بخش علمی مجمع تقریب مذاهب اسلامی در چهلمین کنفرانس بینالمللی وحدت اسلامی، از فاصله گرفتن «تقریب» از مسائل واقعی و راهبردی جهان اسلام انتقاد میکند. نویسنده با اشاره به ضعف در حضور و گفتوگوی مستقیم با علمای اهلسنت، فقدان گفتمان روشن درباره وحدت و سردرگمی در تشخیص تهدیدها و فرصتهای جریانهای اسلامی، بر ضرورت عبور از همایشهای تشریفاتی و حرکت به سوی تقریبِ راهبردی، اجتماعی و عملیاتی تأکید دارد.
یادداشت | حبیبالله اسداللهی
یادداشت | محمد باغچقی پژوهشگر گروه امت و تمدن پژوهشکده باقرالعلوم علیه السلام
یادداشت | محمد باغچقی عضو گروه امت و تمدن پژوهشکده باقر العلوم (علیه السلام) قم
یادداشت | احمد کوثری
این یادداشت، با نگاهی به آیین باشکوه وداع با «امام شهید»، این رخداد را فراتر از یک مراسم تشییع و نمادی از پیوند عمیق ملت با آرمانهای اسلام، ایران و مقاومت روایت میکند. نویسنده با تبیین شخصیت امام شهید بهعنوان معمار بیداری امت اسلامی، تأکید دارد که مجاهدت، استقامت و مردمداری، سرمایهای ماندگار آفرید که بازتاب آن را میتوان در حضور پرشور ملت ایران، همراهی ملتهای منطقه و ادای احترام جهانی به این شخصیت تاریخی مشاهده کرد.
یادداشت | احمد کوثری مدیر گروه امت و تمدن پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم (ع)
یادداشت | مهدی افراز
در این یادداشت، نویسنده با تمرکز بر نسبت «شجاعت روشنفکری» و مواجهه اندیشمندان با شرایط بحرانی، به بازخوانی نقش اهل فکر در میدانهای اجتماعی و سیاسی میپردازد. او با تفکیک میان روشنفکران منفعل و روشنفکران صریح و حقگو، شجاعت علمی و اخلاقی را بهمثابه امری درونی و برخاسته از عقل و وجدان معرفی میکند که در بزنگاههای تاریخی خود را آشکار میسازد.
در میانه جنگ ترکیبی دشمن که میدان اصلی آن از مرزها به ذهنها و روابط اجتماعی منتقل شده است، پیام اخیر رهبر انقلاب با تأکید بر «جانفدایی» و پرهیز از تبدیل اختلاف به تنازع، نقشه راهی راهبردی برای صیانت از مهمترین سرمایه کشور، یعنی انسجام اجتماعی و نخبگانی، ارائه میدهد.
یادداشت | سیدعلی موسوی، استاد حوزه و دانشگاه
رهبر معظم انقلاب در پیامی ضمن تسلیت به مناسبت ارتحال حضرت آیتاللهالعظمی وحید خراسانی، ایشان را یکی از ارکان اصلی تعلیم فقه و اصول در حوزۀ علمیّه معرفی کردند.
دبیر کارگروه مطالعات اجتماعی پژوهشکده باقرالعلوم(ع) در دومین نشست تبلیغپژوهی بصائر با تأکید بر ضرورت بازتعریف الگوی تبلیغ دین در دوره معاصر گفت: اجتماعی شدن تبلیغ، یکی از مهمترین دستاوردهای اندیشه دینی در سده اخیر است؛ به این معنا که تبلیغ دین نباید صرفاً به گفتار، منبر و خطابه محدود شود، بلکه باید از مسیر مواجهه با مسائل اجتماعی، ایجاد نهادهای اجتماعی و تلاش برای بهبود وضعیت عمومی جامعه تحقق پیدا کند.
مدیر مرکز رصد تیام با تأکید بر ضرورت شناخت ریشههای فردی، خانوادگی و اجتماعی پدیده بیحجابی گفت: برای مواجهه مؤثر با این پدیده، باید به جای تمرکز صرف بر رفتار ظاهری افراد، ارزشها، باورها، نگرشها و زمینههایی را که به شکلگیری این رفتار منجر شده است، شناخت و مورد توجه قرار داد.
نشست رونمایی از کتاب «برای تغییر جهان؛ نظریه ایرانی مقاومت» با حضور نویسنده اثر و جمعی از کارشناسان، دوشنبه دوم آذر 1405، ساعت 15 عصر در سالن جلسات پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم(ع) برگزار میشود.
حجتالاسلام دکتر مسعود آذربایجانی در سومین نشست از مرحله سوم سلسلهنشستهای علمی «رابطه پدر ـ پسری در آینه علم و دین»، با موضوع بررسی آموزههای نهجالبلاغه درباره وظایف پدر و پسر، به تبیین عوامل فاصله میان نسلها، ویژگیهای نسل جدید و راهکارهای تقویت ارتباط پدر و پسر پرداخت.
شانزدهمین نشست پیشهمایش «امتداد اجتماعی عرفان در ساحت تمدنی» با موضوع «هندسه تمدنی دعا و نیایش؛ معماری معنوی حکمرانی در امتداد اجتماعی عرفان» و با ارائه دکتر محمدرضا فریدونی، عرفانپژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلیسینا همدان و دبیری حجتالاسلام محمدحسین علیجانزاده روشن برگزار شد.
دومین جلسه از سلسلهنشستهای مرحله سوم «پدر_پسری» با موضوع «پدران و روابط دوستی پسران» با ارائه حجتالاسلام دکتر علی فاطمیپور و به همت کارگروه مطالعات خانواده پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم برگزار شد. این نشست با تمرکز بر شناخت روابط دوستی پسران، بررسی انگیزهها و انتظارات آنان از رفاقت و تبیین نقش تربیتی پدران، به ارائه راهکارهایی برای هدایت روابط دوستانه و پیشگیری از آسیبهای احتمالی آن پرداخت.
نشست تخصصی «از هویتگرایی دینی تا دینزدایی در جمهوری آذربایجان؛ با نگاهی به مسئله حجاب» با حضور و ارائه کارشناسانی از ایران و منطقه، در پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم(ع) برگزار شد.
سعید احمدی، نویسنده کتاب «ایلسو»، در یادداشتی درباره این اثر، از زندگی عشایری، حضور مبلغان دینی در میان اقوام و عشایر ایران و اهمیت حفظ هویت فرهنگی سخن گفته است؛ کتابی که با تکیه بر خاطرات عالمان و مبلغان دینی، دریچهای به جهان زندگی عشایری میگشاید.
دومین جلسه از مرحله سوم سلسلهنشستهای علمی «رابطه پدر و پسری در آینه علم و دین» با موضوع «پدران و روابط دوستی پسران» پنجشنبه ۱۴ آبانماه ۱۴۰۵ برگزار میشود.
نخستین جلسه از مرحله سوم سلسلهنشستهای «پدر_پسری» با موضوع «بررسی الگوهای پدر پسری در قرآن کریم» با ارائه حجتالاسلام استاد حمید ملکی و به همت کارگروه مطالعات خانواده پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم برگزار شد.
نشست تخصصی «از هویتگرایی دینی تا دینزدایی در جمهوری آذربایجان؛ با نگاهی به مسئله حجاب» با حضور و ارائه کارشناسانی از ایران و منطقه، در پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم (ع) برگزار میشود.
دومین نشست از سلسله نشستهای «تبیین نسبت حقوقی و سیاسی کاربر، سکو و دولت» با موضوع «حکمرانی فضای مجازی در چین؛ ساختار نهادی، تجربه قانونگذاری و درسهایی برای ایران» با ارائه دکتر ابوالقاسم رجبی، پژوهشگر حوزه سیاستگذاری فناوری اطلاعات و ارتباطات برگزار شد.
رهبر انقلاب، «آمادگی رزمی هوشمندانه برای مقابلۀ پرقدرت با دشمنان» را از الزامات «بازدارندگی حداکثری» دانستند و مقرّر کردند هر سطح و نوعی از تهدید باید با پاسخ فوری و اثرگذار و بدون محدودیت جغرافیایی روبهرو شود.
پنجمین نشست از سلسله نشستهای تخصصی «تبیین نسبت حقوقی و سیاسی کاربر، سکو و دولت» با موضوع «انفال و سکوی حکمرانی مردمی» شنبه ۹ آبان ۱۴۰۵ در پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم(ع) برگزار میشود.
حجتالاسلام والمسلمین علی تولایی، پژوهشگر و استاد عالی حوزه علمیه مشهد، در پانزدهمین نشست پیشهمایش «امتداد اجتماعی عرفان در ساحت تمدنی»، با موضوع «عرفانِ سیاسی در ترازوی تاریخ؛ بازخوانی نسبت سیاست و سلوک از مدرسه نجف تا گام دوم انقلاب اسلامی»، بر ناسازگار نبودن عرفان حقیقی با فعالیتهای اجتماعی و سیاسی تأکید کرد.
اولاد، بزرگترین تعلقی است که انسان در دنیا دارد و اگر روزی بتوانی همچون حضرت ابراهیم (علیهالسلام) از تمام تعلقات دنیا و حتی فرزندت بگذری و از خود دنیاییات هجرت کنی، آن وقت است که ملاقات باخدا ممکن میشود!
به گزارش روابط عمومی پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم (علیهالسلام) به نقل از فارس، همه ما در جایگاه یک مسلمان بهخوبی میدانیم که حج از ارکان دین است و در اصطلاح شرع، سفری است به مکه مکرمه جهت زیارت خانه خدا در ماه ذی الحجه. حج، در لغت نیز به معنای قصد و آهنگ در جهت مقصود آمده اما اگر بخواهیم به زبانی ساده از این سفر معنوی با تمام اعمال و مناسکش حرف بزنیم، شاید «رسیدن به خدا و ملاقات با او» سادهترین مفهوم برای تعریف حج باشد. آرزویی که هر مسلمانی تمام عمر با عمل به واجبات و مستحبات، در جستوجوی آن است و حج، فرصت مغتنمی است برای تحقق این آرزوی دور و نزدیک؛ البته که کسب چنین معرفتی برای تمام حجاج مهیا نمیشود، مگر آنکه تمام مفاهیم و مناسک حج را بهدرستی درک کرده و غرق در آنها شود. به اعتقاد حجتالاسلام اسماعیل فلاحیان، کارشناس حج و پژوهشگر پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم (علیهالسلام)؛ یکی از مهمترین فلسفههای حج، توجه به مفهوم حقیقی کوچ یا همان هجرت است که میتواند زمینه ملاقات باخدا را فراهم کند.
هجرتی که با همه هجرتها فرق دارد هجرت در اسلام از همان دوران پیامبر (صلی الله علیه و آله)، همواره بهعنوان اتفاقی مهم به شمار میرفته که درسها و دستاوردهای بزرگی در مسیر پیشرفت اسلام به همراه داشته است. درواقع روح هجرت بهقدری قابلاهمیت بوده که در رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) در حدیثی فرمودهاند: «ای مردم هجرت کنید و اسلام را محکم بگیرید، زیرا هجرت تا زمانی که جهاد برپاست، قطع نمیشود.» (کنزالعمال فی سنن الاقوال و الافعال، همان). البته هجرت، مفهوم عمیقتر دیگری را هم در برمیگیرد که بعدی معنوی را شامل میشود. همانطور که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودهاند: «مهاجر کسی است که از خطایا و گناهان هجرت کند.» (الاعلام الدین فی صفات المومنین)؛ درواقع با این تفاسیر است که فلسفه کوچ یا هجرت در هنگام حج بهخوبی مشخص میشود. در همین رابطه حجتالاسلام فلاحیان توضیح میدهد: «یکی از مطالب مهم دررابطهبا مناسک حج، مبحث کوچ است. ما در روایات و حتی آیات شریفه قرآن دیدهایم که از هجرت بسیار نامبرده و گفته میشود که انسان باید هجرت کند. هجرت دارای بعد ظاهری و مهمتر از آن، بعد باطنی است که انسان باید از خودش هجرت کند و سفر حج، شرایط این هجرت را مهیا میکند؛ حج، سفری است که امام باقر (علیهالسلام) در مورد آن فرموده: «برایآنکه انسان بداند حجش قبول شده و حج کاملی را انجام داده، باید در انتهای حج، در محضر امام قرار بگیرد و لقاء امام حاصل شود». درواقع باید بگوییم که این لقاء حاصل نمیشود، مگر اینکه انسان ریاضتها بکشد، بهاندازه کافی خودش را مهیا کند و بسیاری از مسائلی که انسان را به عالم مادی وصل میکند و مانع حرکت انسان میشود را از خود بزداید تا در نهایت ملاقات امام حاصل شود.»
حجتالاسلام فلاحیان ادامه میدهد: «لازم به توضیح است که ملاقات امام در اینجا بهظاهر لقاء الامام هست ولی در باطن همان آیه شریفه قرآن (فَمَنْ کانَ یَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ فَلْیَعْمَلْ عَمَلاً صالِحاً…آیه ۱۱۰ سوره کهف) است و این لقاء امام، رسیدن به خداست؛ یعنی اینکه انسان با تبعیت از امام، در جایگاه یک انسان کامل و تراز قرار میگیرد و یک انسان کامل، کسی است که هیچ وابستگی و هیچ تعلقی به عالم دنیا ندارد.»
ملاقات باخدا به شرطها و شرطها وقتی از هجرتی باطنی و عدم وابستگی به تمام تعلقات دنیا آن هم در واقعهای چون حج صحبت میان میآید، بیش از هر چیز واقعه قربان و روایت حضرت ابراهیم و اسماعیل (علیهالسلام) در ذهنها تداعی میشود. یعنی تسلیم محض و دلبریدن از فرزند که بیشک بزرگترین وابستگی هر انسانی در دنیا به شمار میرود. حجتالاسلام فلاحیان در تکمیل این توضیحات میگوید: «دقیقاً مفهوم عدم وابستگی به تمام تعلقات دنیا، در آن مناسکی که حضرت ابراهیم (علیهالسلام) قرار داشت، به زیبایی مشاهده میشود. اولاد، بزرگترین تعلقی است که انسان در دنیا دارد و برای اینکه این تعلق هم از بین برود، امر میشود به اینکه باید او را ذبح کنی و حضرت ابراهیم اطاعت میکند تا تمام تعلقات خودش به این دنیای فانی را از بین ببرد و برسد به آن جایی که فقط خدا را عبادت و ملاقات کند و انسان تا زمانی که این دنیا را از خودش جدا نکند به آن مقام نخواهد رسید. یکی از برکات فلسفه حج، همین چیزی است که گفتیم و اگر انسان به این مسئله توجه داشته باشد، بهواسطه حج میتواند دوری و دلکندن از دنیا و تعلقات دنیا را تمرین کرده و این سفر، سفری شود برای رسیدن به خداوند تبارکوتعالی.»
جایی که منیتها رنگ میبازند گرچه هریک از مناسک حج، فلسفه خاص خود را دارد اما در واقع هریک از این مناسک با اصل هجرت (هجرت از خود) همخوانی دارد و میتواند مقدمهای باشد برای تحولی بزرگ در وجود تمام کسانی که سفر حج را تجربه میکنند. چه بسا که این تحولات و تغییرات پس از بازگشت از حج در شماری از انسانها نمایان میشود و در شماری نیز اثر چندانی ندارد و حج صرفاً بهعنوان عبادتی واجب برای ادای دین پشت سر گذاشته میشود. کارشناس حج با تأکید بر اینکه دلکندن از تعلقات دنیا در تمامی حج و اعمال آن، ظهور و بروز دارد و میتواند انسانساز باشد، توضیح میدهد: «از لحظهای که انسان در مسجد شجره در یکی از میقاتها، تمام لباسهای خودش را در میآورد و اکتفا میکند به دو حوله و دو پارچه که میشود گفت هیچ بوی دنیایی درش نیست، میتوان دوری از تعلقات و منیتها را لمس کرد. جایی که همه انسانها فقط باید این دو لباس را بپوشند و دیگر، گدا و پادشاه و دارا و ندار، همه یکرنگ شده و با هم فرقی ندارند و این نشان از عظمتی است که در سفر حج وجود دارد و انسان باید منیتهای خود و اینکه من که هستم، چه بودم چه جایگاهی داشتم را از خودش دور کند، پس این سفر، شروع خوبی است برای انسان شدن ما، یعنی انسانی که کامل و تراز است.»
#حج #هجرت #اعمال_حج #فلسفه_حج
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ[ مشاهده کل متن ]ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
کتاب «تقاطع خیابان روزولت؛ تاریخ شفاهی ویلیام لهفلد، رایزن اقتصادی ایالات متحده در ایران» نوشته سید حسین خاتمی سبزواری و حسین باقری، از سوی انتشارات پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم(ع) منتشر شد. این اثر مجموعهای از مصاحبههای تاریخ شفاهی ویلیام لهفلد را در بر میگیرد و به ثبت تجربهها و مشاهدات او از فعالیتهای اقتصادی و دیپلماتیک آمریکا در ایران دوره پهلوی دوم میپردازد.
کتاب «ایلسو؛ روایت تبلیغ عشایری» نوشته سعید احمدی، از سوی انتشارات پژوهشکده باقرالعلوم(ع) منتشر شد. این اثر مجموعهای از روایتها و خاطرات مرتبط با تبلیغ دینی در میان عشایر است که در کنار بازگویی تجربههای مبلغان در مناطق دوردست، به زندگی عشایری، فرهنگ بومی و جایگاه این مردمان در حفظ هویت و میراث فرهنگی ایران میپردازد.
کتاب «نظریه مقاومت؛ گفتمان عقلانیت در برابر اباحهگری» نوشته سید یحیی حسینی، از سوی انتشارات پژوهشکده باقرالعلوم (ع) منتشر شد. این اثر با تبیین مبانی نظریه مقاومت و مقایسه آن با نظریه لیبرالدموکراسی، به بررسی تفاوتهای این دو گفتمان در موضوعاتی همچون آزادی، عقلانیت، جایگاه انسان، نسبت فرد و جامعه، توحید و حکمرانی میپردازد.
کتاب «هدیه شروع؛ تجربهنگاری مؤسسه خیریه بنیان ازدواج قزوین» نوشته خدیجه خدابنده، توسط انتشارات پژوهشکده باقرالعلوم (ع) منتشر شد. این اثر با بررسی تجربه شکلگیری، تداوم و پیشرفت یک مؤسسه خیریه فعال در حوزه ازدواج، به دنبال شناسایی سازوکارهای مؤثر در فعالیت تشکلهای مردمنهاد و ارائه الگویی برای ارتقای عملکرد این مجموعهها در زمینه تسهیل ازدواج و تحکیم بنیان خانواده است.